Dağlardan Kızılırmak’a Uzanan Yaşam Hattı: Kılıçözü

Kırşehir’in içinden geçerek Kızılırmak’a ulaşan Kılıçözü Çayı, yaklaşık 80 kilometrelik güzergâhı boyunca dağlık alanları, bozkırları, tarım arazilerini, sazlıkları ve kent içindeki yeşil alanları birbirine bağlıyor.

Kervansaray ve Yağmurlu dağları ise bitki örtüsü, kaynak suları, yükselti farklılıkları ve insan baskısının görece düşük kaldığı kesimleriyle bu su sisteminin doğal dayanaklarını oluşturuyor. Bu nedenle koruma sınırının yalnızca çayın yatağıyla sınırlandırılması, canlıların beslenme, barınma, üreme ve yayılma alanlarını parçalı bırakma riski taşıyor.

Biyolojik çeşitlilik koridor önerisini güçlendiriyor

Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğünün kayıtlarında Kervansaray Dağı “özellikli bitki alanı” olarak tanımlanıyor. Kırşehir genelinde 1.273 damarlı bitki taksonu, 227 kuş, 35 memeli, 23 tatlı su balığı ve 19 sürüngen türü bulunuyor.

Su samuru, şah kartal, toy, turna, kurt ve Anadolu yer sincabı gibi türlerin il genelinde izlenmesi; dağ, bozkır ve akarsu habitatları arasındaki bağlantının önemini ortaya koyuyor. İl geneline ait bu verilerin tamamını doğrudan önerilen koridora mal etmek mümkün olmasa da Kılıçözü, Kervansaray ve Yağmurlu bütününde dört mevsimlik tür araştırması yapılması gerektiğini güçlendiriyor.

Kılıçözü sucul yaşamın ana ekseni

Kılıçözü’nde gerçekleştirilen araştırmalarda sazlık ve kıyı bitkilerinin yanı sıra balıklar, kurbağalar, su yılanları, su faresi ve Avrupa bataklık kaplumbağası gibi canlılar kaydedildi. Bir araştırmada 107 alg taksonunun belirlenmesi, çayın gözle görülmeyen zengin bir sucul yaşama da ev sahipliği yaptığını gösterdi.

Bakanlık tarafından hazırlanan akarsu koridorları kılavuzunda Kılıçözü’nün Kızılırmak’la birleştiği kesimin su samuru için uygun habitat olarak değerlendirilmesi de vadinin bölgesel bağlantı işlevini destekliyor.

Koridor su güvenliğine de katkı sağlayabilir

Ekolojik koridor önerisi yalnızca yabani türlerin korunması açısından önem taşımıyor. Dağ yamaçlarındaki bitki örtüsü, kaynaklar, yan dereler, sazlıklar ve taşkın düzlükleri aynı zamanda havzanın doğal su düzenleme sistemini meydana getiriyor.

Bu alanların korunması yüzey akışını yavaşlatabilir, toprağın su tutma kapasitesini artırabilir ve erozyonla taşınan malzemenin Kılıçözü üzerinden Kızılırmak’a ulaşmasını azaltabilir. Bitki örtüsünün kaybı ise taşkın, erozyon ve kuraklık etkilerinin büyümesine neden olabilir.

Kirlilik ve yapılaşma sürekliliği bozuyor

Atık su deşarjları, tarımsal kimyasallar, katı atıklar, beton kanal uygulamaları, yollar, barajlar ve regülatörler koridorun ekolojik sürekliliğini zayıflatıyor. Madencilik ve yeni yapılaşma projelerinin muhtemel birikimli etkilerinin de yalnızca proje sahaları üzerinden değil, dağlardan Kılıçözü’ne ve oradan Kızılırmak’a uzanan su sistemi üzerinden incelenmesi gerekiyor.

Bozulmuş kesimlerin bulunması, bölgenin ekolojik koridor olamayacağı anlamına gelmiyor. Aksine bu alanların, doğal kıyı bitkileri ve uygun geçiş düzenlemeleriyle onarılması gerekiyor.

İlan bütün faaliyetlerin yasaklanması demek değil

Ekolojik koridor ilanı; tarım, hayvancılık, yerleşim ve rekreasyonun tamamen yasaklanması anlamına gelmiyor. Amaç, bu faaliyetleri doğal bağlantıyı bozmayacak kurallara bağlamak, kirliliği önlemek ve yaban hayatı geçişlerini güvence altına almak.

Bunun için flora ve fauna araştırmaları yapılmalı, kaynaklar ile yan dereler haritalanmalı, ekolojik debi belirlenmeli ve doğal eşiklere dayalı ortak bir yönetim planı hazırlanmalı.

Kılıçözü’nü besleyen dağları korumadan çayı, çayı korumadan Kızılırmak’ı korumak mümkün değil. Kervansaray ve Yağmurlu dağları ile Kılıçözü Vadisi’nin tek bir mavi-yeşil koridor olarak değerlendirilmesi, Kırşehir’in su güvenliği, biyolojik çeşitliliği ve iklim değişikliğine karşı direnci açısından önemli bir gelecek yatırımı olabilir.