Kırşehir'de Domates ve Biber Üretimini Tehdit Eden Gerçek Ortaya Çıktı

Kırşehir’de tarımsal üretimin geleceğini yakından ilgilendiren bilimsel bir araştırma, domates ve biber yetiştiriciliğinde önemli bir sorunu gündeme taşıdı. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi akademisyenleri tarafından yürütülen çalışmada, sebze üretim alanlarında görülen dört farklı bitki virüsünün yaygınlığı, oluşturduğu hasar ve ilçelere göre dağılımı incelendi.

Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi’nin Mart 2026 sayısında yayımlanan araştırma, Kırşehir’de domates ve biber üretimini tehdit eden virüs hastalıklarının belirlenmesine yönelik ilk bilimsel çalışma olma özelliğini taşıyor.

150 Örnek İncelendi, 122’sinde Virüs Tespit Edildi

Araştırma kapsamında 2023 üretim sezonunda Kırşehir Merkez, Kaman ve Mucur ilçelerindeki tarım alanlarından 75 domates ve 75 biber olmak üzere toplam 150 bitki örneği toplandı.

Yapraklarında sararma, mozaikleşme, kıvrılma, şekil bozukluğu ve gelişme geriliği görülen bitkiler, laboratuvar ortamında DAS-ELISA yöntemiyle analiz edildi.

Sonuçlar dikkat çekiciydi. İncelenen 150 örneğin 122’sinde, yani yüzde 81,3’ünde virüs enfeksiyonu belirlendi. Biber örneklerinin yüzde 96’sında, domates örneklerinin ise yüzde 66,7’sinde virüs tespit edildi.

Ancak araştırmadaki oranlar, Kırşehir genelindeki bütün domates ve biberlerin enfekte olduğunu göstermiyor. Örneklerin özellikle hastalık belirtisi taşıyan bitkilerden seçilmiş olması, sonuçların bu kapsamda değerlendirilmesini gerektiriyor.

Merkez, Kaman ve Mucur’da Farklı Virüsler Öne Çıktı

Araştırma, virüs hastalıklarının ilçelere göre önemli farklılıklar gösterdiğini de ortaya çıkardı.

Merkez ilçeden alınan örneklerin yüzde 88,9’unda virüs belirlenirken, bu oran Kaman’da yüzde 76,9, Mucur’da ise yüzde 66,7 olarak kaydedildi.

Merkez ilçede yüzde 77,8 ile Domates Mozaik Virüsü (ToMV), Kaman’da yüzde 41 ile Hıyar Mozaik Virüsü (CMV), Mucur’da ise yüzde 56,7 ile Domates Lekeli Solgunluk Virüsü (TSWV) en yaygın etkenler oldu.

Bütün örnekler değerlendirildiğinde ToMV yüzde 44,7 ile ilk sırada yer aldı. Bu virüsü yüzde 41,3 ile TSWV, yüzde 16,7 ile CMV ve yüzde 16 ile Tütün Mozaik Virüsü (TMV) takip etti.

Domates Yapraklarında Yüzde 88,8 Hasar

Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri, birden fazla virüsün aynı bitkide bulunmasıyla ortaya çıkan yaprak hasarı oldu.

Domateslerde TMV, TSWV ve ToMV virüslerinin birlikte bulunduğu örneklerde ortalama hasarlı yaprak alanı yüzde 88,8 olarak hesaplandı. Biberlerde ise TMV, CMV ve ToMV kaynaklı üçlü enfeksiyonlarda bu oran yüzde 54,6’ya ulaştı.

Özel görüntü analiz sistemiyle belirlenen bu oranların doğrudan ürün kaybını değil, yaprak yüzeyindeki hasarı ifade ettiği belirtildi.

Araştırmacılar, özellikle karma enfeksiyonların bitkilerde ciddi tahribata neden olabildiğine dikkat çekti.

Üreticilere Tohum ve Fide Uyarısı

Araştırmada Kırşehir’deki üreticilerin kendi ürünlerinden elde ettikleri tohumlarla fide yetiştirme alışkanlığı da değerlendirildi.

Bazı virüslerin tohumlarla taşınabilmesi nedeniyle sağlıklı üretim materyali kullanımının büyük önem taşıdığı vurgulandı.

Bitki virüslerine karşı doğrudan etkili kimyasal mücadelenin bulunmaması, koruyucu önlemleri daha önemli hale getiriyor.

Bu kapsamda dayanıklı çeşitlerin tercih edilmesi, sağlıklı tohum ve fide kullanılması, virüs taşıyan zararlılarla mücadele edilmesi ve aynı arazide sürekli aynı ürünün yetiştirilmesinden kaçınılması önerildi.

Kırşehir Tarımı İçin Bilimsel Yol Haritası

Ayşe Çandar, Alim Aydın, Ayşe Nur Şavkan, Ramazan Güngör ve Hakan Başak tarafından hazırlanan çalışma, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklendi.

Araştırmada, tek ürün yetiştiriciliği yerine ekim nöbeti ve farklı ürünlerin birlikte yetiştirilmesi gibi sürdürülebilir yöntemlerin yaygınlaştırılması gerektiği de vurgulandı.

Elde edilen bulguların gelecekte hastalıklara dayanıklı bitki çeşitlerinin geliştirilmesine ve bölgesel mücadele programlarının hazırlanmasına katkı sunabileceği belirtildi.

Çalışma, Kırşehir’de tarımsal verimliliğin korunması için hastalıkların erken teşhis edilmesinin ve bilimsel üretim yöntemlerinin benimsenmesinin önemini bir kez daha ortaya koydu.