Kırşehir Anadolu’nun açık hava müzesi olabilir

Kırşehir, yalnızca Ahilik kültürü, bozkırın kadim hafızası ve Seyfe Gölü gibi doğal değerleriyle değil; binlerce yıllık yerleşim izlerini taşıyan höyükleriyle de Anadolu tarihinin en dikkat çekici merkezlerinden biri olma potansiyeli taşıyor. Kent genelinde, özellikle Kaman, Yassıhöyük, Boztepe, Malya Ovası, Seyfe Gölü çevresi ve Kırşehir kent merkezinde bulunan Kalehöyük gibi alanlar, bölgenin tarih öncesi dönemlerden itibaren önemli bir yerleşim, üretim, ticaret ve geçiş güzergâhı olduğunu ortaya koyuyor. Kırşehir’de arkeolojik çalışmalar denildiğinde ilk akla gelen merkezlerden biri Kaman-Kalehöyük. Japon bilim insanları tarafından uzun yıllardır sürdürülen kazı çalışmaları, bölgenin tarihine ilişkin çok önemli bulguları gün yüzüne çıkardı. Bu kazılardan elde edilen eserler, Türkiye ile Japonya arasındaki kültürel iş birliğiyle kurulan Kaman Kalehöyük Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. Kaman-Kalehöyük’te ortaya çıkarılan bulgular, Kırşehir’in sıradan bir İç Anadolu kenti olmadığını; aksine Anadolu’nun eski çağlardan itibaren kültürel, ticari ve siyasi hareketliliği içinde önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor. Höyükten çıkarılan eserler, bölgedeki yerleşim sürekliliğine, üretim biçimlerine, kültürel etkileşimlere ve eski ticaret ağlarına ışık tutuyor. Kırşehir’de dikkat çeken bir diğer önemli arkeolojik alan ise Yassıhöyük. Çayağazı-Karahıdır hattına yakın konumda bulunan ve Kaman-Kırşehir güzergâhı üzerinde yer alan Yassıhöyük, büyüklüğü ve taşıdığı arkeolojik potansiyel nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü’nün burada yürüttüğü çalışmalarda Demir Çağı ve Tunç Çağı’na tarihlenen kültür katlarına ulaşıldığı belirtiliyor. Yassıhöyük Kazıları Yassıhöyük’te yapılan jeofizik ve yüzey araştırmalarında büyük ölçekli yapı izlerinin tespit edilmesi, bölgeye yönelik ilgiyi daha da artırdı. Bu yapıların saray ya da tapınak gibi anıtsal mimariyle ilişkili olabileceği değerlendiriliyor. Bu nedenle Yassıhöyük’te yürütülecek kazıların yalnızca Kırşehir’in değil, Orta Anadolu’nun eski çağ tarihine ilişkin yeni bilgiler ortaya koyması bekleniyor. Ancak Kırşehir’in arkeolojik hafızası yalnızca Kaman-Kalehöyük ve Yassıhöyük ile sınırlı değil. Kırşehir kent merkezinde, halk arasında “Kale” olarak bilinen Merkez Kalehöyük de Anadolu tarihine ilişkin son derece önemli bir araştırma sahası olarak öne çıkıyor. Kuşdilli Mahallesi’nde bulunan Merkez Kalehöyük, Kırşehir’in tam kalbinde yer alıyor. Üzerinde Alaeddin Camii ve Cumhuriyet dönemine ait yapıların bulunduğu bu alan, aynı zamanda kentin eski ticaret hayatının merkezi olan Uzun Çarşı ile de iç içe geçmiş durumda. Kılıçözü Deresi’ne yakınlığı, verimli topraklara hâkim konumu ve şehir merkezindeki stratejik yeri, Kalehöyük’ün tarih boyunca sürekli iskân görmüş bir alan olduğunu ortaya koyuyor. Kalehöyük’ün birinci derece arkeolojik sit alanı olması, buranın yalnızca yerel bir tarihî alan değil, korunması gereken önemli bir kültür mirası olduğunu gösteriyor. Nitekim alanda bir dönem Kırşehir Müzesi başkanlığında ve Ahi Evran Üniversitesi’nin bilimsel danışmanlığında kazı çalışmaları başlatıldı. Yapılan çalışmalarda Osmanlı, Selçuklu, Bizans, Roma ve Hellenistik dönemlere ait tabakalara ulaşıldı; pişmiş toprak kaplar, pitoslar, süs eşyaları, öğütme taşları, ağırlıklar, ağırşaklar ve kolye gibi çok sayıda buluntu ortaya çıkarıldı. Kalehöyük kazılarında ayrıca Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait Ahi ocaklarının bulunması, Kırşehir’in Ahilik tarihi açısından taşıdığı önemi arkeolojik verilerle de destekleyen çok kıymetli bir gelişme olarak kayıtlara geçti. Bu yönüyle Merkez Kalehöyük, yalnızca eski çağların değil, Kırşehir’in Ahilik mirasının da maddi izlerini barındıran çok katmanlı bir hafıza alanı niteliği taşıyor. Ne var ki kent merkezindeki bu önemli alanda başlatılan kazı çalışmaları süreklilik kazanamadı. Bir dönem büyük umutlarla başlayan çalışmaların bugün yeniden kapsamlı ve bilimsel bir programla ele alınması bekleniyor. Çünkü Kalehöyük’te yapılacak yeni kazılar, Kırşehir’in 5 bin yıla uzanan yerleşim geçmişini daha açık biçimde ortaya koyabilecek nitelikte. Bugün Kalehöyük’ün yalnızca bir seyir noktası ya da şehir merkezindeki tarihî bir tepe olarak görülmesi büyük bir eksiklik olur. Burası, Kırşehir’in altında saklı duran çok katmanlı geçmişin en somut simgelerinden biridir. Doğru bir koruma, kazı, tanıtım ve arkeopark vizyonuyla Kalehöyük, Kırşehir kent merkezini Anadolu arkeolojisinin dikkat çeken duraklarından biri haline getirebilir. Kırşehir’in arkeolojik potansiyeli Boztepe ilçesinde de kendini gösteriyor. Boztepe ilçe merkezinde büyük bir höyük bulunduğu, bu höyüğün çevresinde de çok sayıda küçük höyük yer aldığı ifade ediliyor. Bölgedeki anlatımlara göre bu höyükler arasında antik yollarla bağlantılar bulunuyor olabilir. Eğer bu iddialar bilimsel yöntemlerle araştırılır ve doğrulanırsa, Boztepe ve çevresi Kırşehir’in tarihsel yerleşim ağı açısından en önemli merkezlerinden biri haline gelebilir. Malya Ovası ve Seyfe Gölü çevresindeki höyükler de en az bu alanlar kadar dikkat çekici. Tarımsal üretim için elverişli ova yapısı, su kaynaklarına yakınlık ve İç Anadolu’nun geçiş güzergâhındaki stratejik konum, bu bölgenin binlerce yıl önce de yerleşim açısından cazip olduğunu düşündürüyor. Bu höyüklerin araştırılması, Kırşehir’de tarımın, ticaretin, göç hareketlerinin ve yerleşik hayatın tarihsel gelişimine ilişkin çok önemli veriler sağlayabilir.   Bölgedeki bazı höyüklerin geçmişinin yaklaşık 5 bin yıl öncesine uzandığı ifade ediliyor. Bu durum, Kırşehir’in yalnızca Selçuklu ve Osmanlı dönemleriyle değil; çok daha eski uygarlık katmanlarıyla da değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Ne var ki bu alanların bir kısmı kaçak kazılar ve define arayıcılarının verdiği zararlarla karşı karşıya. Bazı höyüklerde tahribat izlerine rastlandığı belirtilirken, birçok alanın hâlâ büyük ölçüde sağlamlığını koruduğu ifade ediliyor. Bu nedenle söz konusu bölgelerde bilimsel araştırmaların gecikmeden artırılması gerekiyor. Kırşehir’in höyükleri, doğru bir koruma, kazı ve tanıtım stratejisiyle kentin geleceğini değiştirebilecek bir kültür turizmi potansiyeli taşıyor. Kaman-Kalehöyük’te müzeye dönüşen başarı hikâyesi, Yassıhöyük’te devam eden bilimsel çalışmalar, kent merkezindeki Kalehöyük’ün yeniden araştırılmayı bekleyen çok katmanlı yapısı ve Boztepe-Malya-Seyfe hattındaki höyükler birlikte düşünüldüğünde, Kırşehir’in Anadolu’nun en önemli açık hava müzelerinden biri haline gelmesi mümkün görünüyor. Bugün yapılması gereken, bu tarihî mirası yalnızca birkaç kazı alanıyla sınırlı görmemek; Kırşehir’in bütün höyüklerini kapsayan bilimsel, kurumsal ve uzun vadeli bir arkeoloji vizyonu ortaya koymaktır. Çünkü Kırşehir’in toprağı yalnızca tarımsal bereket taşımıyor; aynı zamanda Anadolu’nun binlerce yıllık hafızasını da içinde saklıyor. Bu hafıza gün yüzüne çıkarıldığında, Kırşehir yalnızca geçmişini değil, geleceğini de yeniden inşa edebilir.