Atatürk’ün Kırşehir için verdiği talimat tarihe ışık tutuyor

Kırşehir’in binlerce yıllık geçmişine ışık tutan önemli bir belge, 95 yıl öncesinin gazete sayfalarından günümüze ulaştı. 9 Haziran 1931 tarihli Vakit gazetesinde, “Gazi Hz. Kıymetli tarihî bir tahlil yaptılar” başlığıyla yayımlanan haber, Gazi Mustafa Kemal’in Anadolu’nun en eski uygarlıklarına yönelik ilgisini ve arkeolojik araştırmaların Kırşehir’e yönlendirilmesi sürecini anlatıyor.

Gazetede, Paris Hitit ve Önasya Araştırmaları Cemiyeti yöneticilerinden Prof. Louis Delaporte onuruna Ankara’da bir program düzenlendiği belirtiliyor. Gazi Mustafa Kemal’in yanı sıra TBMM Başkanı Kâzım Paşa, Başvekil İsmet Paşa, hükümet üyeleri, Fransa Büyükelçisi ve dönemin bilim insanlarının katıldığı toplantıda Anadolu’nun en eski medeniyetleri ele alındı.Atatürk’ün toplantıda Anadolu’nun eski uygarlıklarına ilişkin yaptığı değerlendirmelerin büyük bir ilgiyle dinlendiği kaydedildi.

Kırşehir’de arkeolojik araştırma yapılmasını istedi

Atatürk’ün konuya ilgisi yalnızca Ankara’daki toplantıyla sınırlı kalmadı. Hitit ve Önasya Araştırmaları Cemiyetinin kayıtlarına göre Gazi Paşa, Şubat 1931’de cemiyete Türkiye’de arkeolojik araştırmalar gerçekleştirilmesi yönündeki isteğini bildirdi. Talimat niteliğindeki bu yönlendirmenin ardından kazı alanı olarak Kırşehir’deki Has Hüyük, bugünkü adıyla Hashöyük seçildi.

Dönemin cemiyet kayıtlarında, Atatürk’ün Kırşehir’deki kazı çalışmalarını bizzat ziyaret etmek istediği de aktarılıyor. Ancak dönemin ulaşım şartları nedeniyle bu ziyaret gerçekleştirilemedi. Bunun üzerine Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Tevfik Bıyıklıoğlu ile Dr. Reşit Galip’in Gazi Paşa’yı temsilen kazı alanına gönderildiği belirtiliyor.

Vakit gazetesi de Prof. Louis Delaporte’un “Kırşehir civarındaki Hasköy’de Eti eserlerini ve Hitit medeniyetini araştırmak üzere” Ankara’dan hareket ettiğini bildiriyor. Böylece Hashöyük’teki bilinen ilk bilimsel arkeoloji çalışması 1931 yılında gerçekleştirildi.

Kırşehir’in seçilmesi tesadüf değildi

Kırşehir, coğrafi konumuyla Anadolu’nun doğusu ile batısı, kuzeyi ile güneyi arasındaki tarihî güzergâhların kesişme noktasında bulunuyor. Kızılırmak yayı içerisinde yer alan şehir, Hititlerin merkezî coğrafyasının önemli parçalarından birini oluşturuyordu.

Hattuşa’dan güneye uzanan tarihî yol güzergâhındaki hiyeroglifli Malkayası yazıtı, Öküztaşı adıyla bilinen Hitit sunağı ve farklı höyüklerde ortaya çıkarılan mühür, tablet ve seramikler bölgenin önemini kanıtlayan başlıca buluntular arasında yer alıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtları, Kırşehir’de Hititlerin ardından Frig, Pers, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinin de güçlü izler bıraktığını gösteriyor.

Hashöyük’ün yanı sıra Kaman-Kalehöyük, Büklükale ve Yassıhöyük’te yürütülen kazılar da Kırşehir’in Anadolu tarihinin farklı dönemlerini aynı coğrafyada buluşturan büyük bir arkeolojik havza olduğunu ortaya koyuyor. Kaman-Kalehöyük’te İlk Tunç Çağı’ndan Hititlere, Demir Çağı’ndan Bizans ve Osmanlı dönemlerine kadar uzanan kültür tabakaları tespit edildi.

Japon Anadolu Arkeolojisi Enstitüsüne göre, Kaman-Kalehöyük’te elde edilen bulgular, Hitit İmparatorluğu’nun yıkılışından sonraki dönemle ilgili bilinenleri yeniden değerlendirmeyi sağlayacak nitelikte veriler içeriyor. Bütün bu bulgular, Atatürk’ün yaklaşık bir asır önce Kırşehir’i işaret etmesinin tesadüf olmadığını gözler önüne seriyor.

Gazi Paşa’nın talimatı Kırşehir’e bırakılmış tarihî bir miras

Atatürk’ün yaklaşık bir asır önce Kırşehir topraklarındaki kadim medeniyet izlerinin araştırılmasını istemesi, yalnızca geçmişte verilmiş bir kazı talimatı olarak değerlendirilmemeli. Gazi Paşa’nın ortaya koyduğu bu irade, aynı zamanda Kırşehirlilere bırakılmış önemli bir kültürel miras ve tarihî sorumluluk olarak görülmeli.

Bu mirasa sahip çıkmak; arkeolojik alanları korumayı, bilimsel kazıları desteklemeyi, ortaya çıkarılan eserleri gelecek kuşaklara aktarmayı ve Kırşehir’in binlerce yıllık tarihini dünyaya tanıtmayı gerektiriyor. Kamu kurumlarından yerel yönetimlere, üniversiteden sivil toplum kuruluşlarına, basın kuruluşlarından vatandaşlara kadar şehrin bütün kesimlerinin ortak bir tarih bilinciyle hareket etmesi büyük önem taşıyor.

Kırşehirliler olarak Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yıllar önce ortaya koyduğu bu iradeyi, geçmişte kalmış bir tarih notu değil, bugün de yerine getirilmesi gereken bir ödev olarak görmeliyiz. Hashöyük başta olmak üzere şehrimizin bütün tarihî ve arkeolojik değerlerine gayretle, özveriyle ve kararlılıkla sahip çıkmak, Gazi Paşa’nın emanetini korumak anlamına gelecektir.

Atatürk’ün Kırşehir’in kadim tarihinin araştırılması yönündeki talimatını kendimize verilmiş bir emir kabul etmeli; bu büyük mirasın ortaya çıkarılması, korunması ve insanlığın ortak hafızasına kazandırılması için hep birlikte sorumluluk üstlenmeliyiz.