Kırşehir'de Çarşının Tadı Kaçtı: Kış Kapıda, İşler Durgun

Bir şehrin ekonomik nabzı yalnızca istatistiklerle ölçülmez. Bazen siftah yapamadan kapanan bir dükkân, devredilmek istenen bir işyeri ya da ekimden vazgeçmeyi düşünen bir çiftçi, rakamların söyleyemediğini anlatır. Kırşehir bugün tam da böyle bir tablonun içinde.

Çarşıda vitrinler dolu, ışıklar açık. Fakat birçok esnafın ortak sorusu aynı: “Yarın ne olacak?” Kimi müşteri bekliyor, kimi birikimlerini işletmesine aktarıyor, kimi de yılların emeğini devretmenin yollarını arıyor. Elbette ticaretini sürdürenler var; ancak görünür hâle gelen durgunluk, münferit birkaç şikâyetle açıklanamayacak kadar önemli. Siftahsız geçen gün, yalnızca o günün kazancını götürmüyor; ertesi ay ödenecek kirayı, faturayı ve borcu da belirsizleştiriyor.

Yazın Kazanamayan, Kışın Nasıl Dayanacak?

Kırşehir’de yaz ayları yalnızca tatil mevsimi değildir; gurbetçilerin gelişiyle çarşının hareketlendiği, esnafın kış için nefes aldığı dönemdir. Ne var ki bu yıl pek çok işletme, beklediği canlılığı yakalayamadığını anlattı. Memleket ziyaretleri sürdü; alışverişe ayrılan bütçelerse eskisi kadar geniş değildi. Oysa birçok esnaf için yaz aylarında oluşan nakit akışı, sonbahar ve kışın zayıf satışlarını dengelemenin temel yoluydu. Bu kez beklenen güvence sağlanamadı.

Ağustosta dile getirilen endişe şimdi daha yakıcı: Yazın kazanamayan esnaf, kışın hangi gelirle ayakta kalacak?

İhtiyaç Var, Alım Gücü Yok

Ekonomik sıkışmanın en belirgin işareti, tüketimin yön değiştirmesi. İnsanlar artık istediklerini değil, öncelikle mecbur olduklarını alıyor. Gıda, kira, faturalar ve ulaşım giderleri karşılandıktan sonra giyime, ev eşyasına, küçük bir keyif harcamasına ayrılacak para azalıyor.

Yeni kıyafet almak yerine eskisini diktirmek, ayakkabıyı yenilemek yerine onartmak yaygın bir tasarruf refleksine dönüşüyor. Görüştüğümüz bir tuhafiye esnafı, işlerinin geçen yıla göre yaklaşık yüzde 70 düştüğünü söylüyor. Bu, tüm Kırşehir’i temsil eden bir istatistik değil; ancak çarşıdaki kaygının somut bir örneği.

Üstelik tüketimin zorunlu ihtiyaçlara sıkışması, sektörler arasındaki dengeyi de bozuyor. Marketin müşterisi tamamen kaybolmasa bile giyimci, tuhafiye, mobilyacı veya küçük hizmet işletmesi aynı hareketliliği göremiyor. Talep ortadan kalkmıyor; satın alma gücü yetmediği için erteleniyor.

Bir tarafta satamayan esnaf, diğer tarafta alamayan vatandaş var. Satıcı satamıyor, alıcı alamıyor.

Etiket Büyüyor, Kazanç Küçülüyor

Sorun yalnızca satışın azalması da değil. Akaryakıt zamları nakliyeye, nakliye maliyetleri raf fiyatlarına yansıyor. Kira, enerji, personel ve finansman yükü de eklenince işletmeler iki zor seçenek arasında kalıyor: Fiyat artırıp müşteri kaybetmek veya fiyatı koruyup maliyete yenilmek.

TÜİK’in ekim verilerinde yıllık enflasyon yüzde 29,77. Ancak esnaf için asıl mesele, fiyatların hangi oranda yükseldiğinden fazlası: Bugün sattığı malın yerine yarın aynı miktarda ürün koyup koyamayacağı. Kasaya para girmesi de tek başına kazanç anlamına gelmiyor. Ciro ile kâr arasındaki fark büyüdükçe işletmenin ayakta kalma mücadelesi ağırlaşıyor.

Tarladaki Daralma Çarşıya Ulaşır

Kırşehir ekonomisini yalnızca merkezdeki dükkânlarla okuyamayız. Kaman’da, Mucur’da, Çiçekdağı’nda, Akpınar’da, Boztepe’de çiftçinin kazancı doğrudan şehrin ticaretine yansır. Mazot, gübre, tohum ve sulama maliyetlerinin baskısı altında daha az ekmeyi düşünen üretici, yalnızca kendi gelirini değil, kentteki alışverişi de etkiler.

Çiftçi yatırımını ertelediğinde sanayici, nakliyeci, tamirci ve esnaf da bu kararın sonuçlarını hisseder. Tarladaki sıkıntı, sonunda çarşının kasasında görünür.

Mesele Bir Kıştan Daha Büyük

Küçük işletmelerin finansmana erişimi, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, yeni istihdam alanları ve kalıcı yatırımlar artık ertelenemeyecek başlıklar. Meslek odaları, yerel yönetimler ve kamu kurumları, durumu yalnızca açıklamalarla değil, ölçülebilir çözümlerle ele almalı. Kimin ne kadar ciro kaybettiğini, hangi işletmelerin kapanma riski taşıdığını, üreticinin neden ekimden çekildiğini gösteren yerel bir ekonomik durum çalışması yapılmalı. Doğru teşhis olmadan etkili destek tasarlanamaz.

Çünkü kapanan her dükkân, yalnızca eksilen bir tabela değildir; bir ailenin geçimi, bir çalışanın işi, bir sokağın canlılığıdır. Ekilmeyen her tarla da benzer bir kaybın başlangıcı olabilir.

Bugün Kırşehir’de ışıklar yanıyor. Ama o ışıkların ardında büyüyen soru şu: Bu şehir, üretenini ve satanını kaybetmeden kışı nasıl atlatacak?

Bu soruyu ertelemek mümkün değil.

Kepenk yeniden açılabilir. Asıl zor olan, geleceğe duyulan güveni yeniden kurabilmektir.